Moja recenzja książki - Melchior Wańkowicz- Znowu siejemy w Polsce B

Znowu siejemy w Polsce B jest jedną z trzech wielkich, reporterskich książek pisarza, ostatnim elementem triady Na tropach Smętka i Sztachet. Pisana w latach 1937- 1938 nigdy nie została wydana w całości. Zaplanowane wydanie w 1939 roku przerwał wybuch wojny, potem też nie było lepiej. W PRL-u nie pisano o Kresach, a Wańkowicz uznany z powodu Smętka za piewcę Polski szlacheckiej , tym bardziej nie mógł wydawać .Niektore reportaże udało mu się przemycić publikując na emigracji, Ziele na kraterze, Anoda i Katoda, to było jednak za mało , .Reportaży były setki, w wielu były fotografie i mapy.

Trzydzieści lat po napisaniu ksiażki Znowu siejemy..autor mający wówczas siedemdziesiąt siedem lat, przekazał rękopis Bibliotece im. Ossolińskich  we Wroclawiu, z nadzieją na jej wydanie, kiedyś, po latach.

W pięćdziesiątą rocznicę śmierci pisarza, w 2024 roku ukazało się pierwsze wydanie książki, kompletne, nie okrojone przez cenzurę, kiedyś usunięte fragmenty zaznaczone są szarym paskiem Wydawcami książki sa prof. Urszula Glensk i Grzegorz Nowak, z wykształcenia i pasji znawcy pisarza.

Co takiego zawarł Melchior Wańkowicz na ponad siedmiuset stronach reportaży, że tak trudno było wydać je wcześniej? Otóż, wszystko co chciał, bez względu na politykę, cenzurę, układy .Pisał o ludziach i ich pracy, opisywał szlacheckie dworki  z alejami wysadzanymi lipami, biedne, wiejskie chaty, o bogactwie jednych i skrajnym ubóstwie drugich, o dziedziczkach w jedwabnych peniuarach i dziewczynach z kołtunem, będącej w kolejnej ciąży...której sprawcą był często mąż owej w jedwabiach. A nad nimi szumiała litewska puszcza, ta mickiewiczowska i ta wcześniejsza, gedyminowa. A las ostatecznie kupił Żyd, wcześniej był boski..

Wańkowicz nie był wrażliwcem, nie rozczulał się nad dolą i niedolą innych -choc ty siadłszy, płacz (białorus) tylko próbował podsunać konkretne rozwiązania, czasami jego realizm był drastyczny-małe, wiejskie chłopaki, dzikoludki dziuplaste z tego gatunku zwierzusiów, co snują się polami dżdżystymi w płachcie namokłej, zasmarkanej , z dziurami jak talerze w parcianych portkach, z brzuszynami rozdętymi ziemniaczaną łupiną.Jedyną atrakcją jest ogólniedostępna wódka i różni wykolejeńcy, których los zesłał na polską Syberię, żyją drugim, kolorowym życiem..

Wielości reportaży towarzyszy ich różnorodność. Częstym tematem jest granica, ta najbliższa z ZSRR. Litwą i Łotwą .Przy każdej przemyt, rozboje, trupy. Innymi są sąsiedzkie spory o ziemię , bijatyki, zabawy, wesela, pogrzeby. Przewijają się znane z historii nazwiska, obrazy.

Kiedy po latach, z dorosłą już córką Martą odwiedzi znane z dzieciństwa i młodości miejsca, powrócą wspomnienia, nostalgia, ale i żal, że tak mało się tam zmieniło po kilkudziesięciu latach. Tylko drzewa, rówienniki litewskich kniaziów,                                                                                     drzewa Świtezi, Ponar, Kuszelewa...

Na osobną uwagę zasługuje kresowa  archaiczna polszczyzna Wańkowicza,   wielopiętrowa składnia, wtręty litewskie i białoruskie. Zawsze rozpoznawalny styl.                         Czy pisarz mitologizowała Kresy? Na pewno tak, ale było ti jego szczególne miejsce na ziemi.